Giriş
2018-ci il Formula 1 mövsümünün dördüncü mərhələsi aprelin 26-da Bakıda başlayır. Çin Qran-prisindən sonra komandalar Bakı Şəhər Halqasına gəlirlər. Şəhər küçələrində salınan bu tras yüksək sürətli düz yolları və millimetr dəqiqliyi tələb edən dar keçidləri ilə seçilir. Bakı Qran-prisi mövsümün ən diqqətçəkən şəhər yarışlarından biri olmağa hazırlaşır.
Bakı Qran-prisində əsas məsələ təkcə sürət deyil. Döngələrdə tempi qorumaq, düz yolda itkiləri azaltmaq və divarlara toxunmadan finişə çatmaq eyni dərəcədə vacibdir. Bir dövrədə qazanılan üstünlük yarış boyu itirilə bilər, şəhər trasında isə səhvin bədəlini dərhal ödəmək lazım gəlir. Bakı Qran-prisi sürücülərdən həm cəsarət, həm də dəqiqlik tələb edir.
Azərbaycan Qran-prisi təqvimin gənc mərhələlərindən biridir, amma Bakı trasının xarakteri artıq aydındır: aşağı sürətli texniki hissə uzun sürətlənmə zonası ilə kəskin şəkildə birləşir. Komandaların sazlama işi də bu ziddiyyəti nəzərə almalıdır. Bakı Qran-prisi üçün hazırlıq yarış həftəsonu başlamazdan əvvəl aparılan mühəndislik işlərindən asılıdır.
Trasın xarakteri və komandaların hazırlığı
Bakı Şəhər Halqasının dövrəsi 6 kilometrdən bir qədər uzundur. Trasın 20 döngəsi şəhər mərkəzindən keçir və sürücülərdən daimi traslardakından fərqli qərarlar tələb edir. Səthin dəyişkənliyi, dar asfalt zolağı və maneələrin yaxınlığı hər döngədə eyni riskə getməyə imkan vermir. Bakı Qran-prisi bu xüsusiyyətlərinə görə təqvimdə seçilir.
Trasın iki hissəsi tamamilə fərqli sürüş tərzi tələb edir. İçərişəhər ətrafındakı dar döngələrdə avtomobilin çevikliyi və sürücünün dəqiqliyi vacibdir. Uzun düz yolda isə mühərrik gücü, aerodinamik müqavimət və ötmə imkanları ön plana çıxır. Bakı Qran-prisində bu iki hissə arasındakı tarazlıq nəticəyə birbaşa təsir edə bilər.
Komandalar sazlama zamanı seçim etməli olacaqlar. Daha çox yerəbasma qüvvəsi döngələrdə inamı artırsa da, düz yolda sürəti azalda bilər. Müqaviməti azaltmaq isə sürəti yüksəldir, ancaq dar və yavaş hissələrdə idarəetməni çətinləşdirə bilər. Mühəndislər hər iki sahədə itkiləri mümkün qədər azaltmağa çalışacaqlar. Bakı Qran-prisi üçün bu sazlama qərarları xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
İlk məşqlər bu tarazlığı tapmaq üçün vacibdir. Sürücülər döngələrə giriş nöqtələrini və bordürlərdən necə istifadə etməyi tədricən öyrənəcəklər. Məşqdə göstərilən yüksək sürət isə sazlamanın yarış məsafəsi üçün uyğun olduğunu hələ sübut etmir. Bakı Qran-prisi öncəsi bu məlumatlar komandaların qərarlarına istiqamət verəcək.
Komandaların yanaşması
Mercedes, Ferrari və Red Bull kimi ön qrup komandaları avtomobillərinin güclü tərəflərini Bakı trasına uyğunlaşdırmalıdırlar. Hamısının eyni sazlamanı seçəcəyi gözlənilmir: bir avtomobil düz yolda daha sürətli ola, digəri isə texniki hissədə daha sabit davrana bilər. Nəticəyə bu xüsusiyyətlərdən hansının daha yaxşı istifadə olunması təsir edəcək. Bakı Qran-prisində sazlama fərqləri xüsusilə aydın görünə bilər.
Aşağı yerəbasma qüvvəsi uzun düz yolda üstünlük yarada bilər, amma döngələrdə təkərlərin sürüşməsi və sürücünün avtomobilə inamının azalması riskini artırır. Daha çox yerəbasma qüvvəsi dar döngələrdə sabitliyi yaxşılaşdırır, lakin düz yolda hücumu və müdafiəni çətinləşdirə bilər. Komandalar bu seçimlərin təkərlərə təsirini də nəzərə almalıdırlar.
Orta qrup komandaları üçün təmiz dövrə, düzgün strategiya və vaxtında pit-stop maşının nəzəri sürətindən daha çox xal gətirə bilər. Trasın dar hissələrində mövqeyini itirən sürücü onu geri qaytarmaq üçün uzun müddət gözləyə bilər. Buna görə sıralanma turundakı nəticə bu komandalar üçün xüsusilə əhəmiyyətlidir. Bakı Qran-prisində kiçik strategiya üstünlüyü belə xal uğrunda mübarizədə həlledici ola bilər.
Hazırlıq təkcə aerodinamik sazlamadan ibarət deyil. Əyləclər yüksək sürətdən sonra təkrar yavaşlamalara dözməli, təkərlər lazımi temperatura çatmalı, sürət qutusu və güc qurğusu etibarlı işləməlidir. Bakı küçələrində divarlara yaxın sürmək həm sürücüdən diqqət, həm də avtomobildən sabit və proqnozlaşdırıla bilən davranış tələb edir.
Əsas amillər
Birinci amil sıralanma turudur. Uzun düz yol ötməyə imkan versə də, öndəki avtomobilin hava axınından yararlanmaq yarışa yaxşı mövqedən başlamağı təmin etmir. Bunun üçün döngələrdə sürətli olmaq və təmiz dövrə vurmaq lazımdır. Divarlara yaxın trasda bir səhv bütün hazırlığı puça çıxara bilər. Bakı Qran-prisi üçün sıralanma turunda qazanılan mövqe strateji üstünlük yarada bilər.
İkinci amil təkərlərin idarə olunmasıdır. Yavaş döngələrdən çıxarkən təkərləri həddindən artıq sürüşdürmək dövrə vaxtını pisləşdirir və sonrakı dövrələrdə tutuşu azaldır. Məşqlərdə komandalar təkərlərin nə qədər tez qızdığını və uzun məsafədə necə dəyişdiyini öyrənməlidirlər. Təkər seçimini yalnız qısa sürətli dövrəyə əsaslandırmaq olmaz.
Üçüncü amil əyləclər və sürücünün ritmidir. Bakıda yüksək sürətdən sonra kəskin yavaşlama tələb olunan nöqtələr var. Sürücü nə əyləci gec basmalı, nə də hər döngədə həddindən artıq ehtiyatlı davranmalıdır. Təkrarlanan səhvlər vaxt itkisi ilə yanaşı, avtomobilə zərər vurmaq riskini də artırır.
Təhlükəsizlik maşını yarışın gedişinə təsir edə bilər. Qəza və ya trasda dayanmış avtomobil tempin neytrallaşdırılmasına, bununla da strategiya pəncərəsinin açılıb-bağlanmasına səbəb ola bilər. Komandalar əvvəlcədən plan hazırlasalar da, vəziyyətə uyğun qərar verməyə hazır olmalıdırlar. Pitə tez girmək, trasda qalmaq və ya mövqeyi qorumaq xalların bölüşdürülməsinə təsir edə bilər.
Ötmə imkanları da hər zaman üstünlük demək deyil. Uzun düz yol hücum üçün münasibdir, amma öndəki sürücünün müdafiəsi və arxadakı avtomobilin hava axınından yararlanmaq cəhdi ötməni çətinləşdirə bilər. Düz yolun sonunda mövqe qazanmaq istəyən sürücü əvvəlki döngələrdən yaxşı çıxmalıdır. Zəif çıxış sürətlənmə zonasının üstünlüyünü azaldır.
Yarışın mümkün ssenarisi
Sıralanma turunda önə çıxan sürücülər ilk dövrələrdə mövqelərini qorumağa, arxadakılar isə uzun düz yolda fürsət axtarmağa çalışacaqlar. Yarışın başlanğıcı xüsusilə həssas ola bilər: sıx qrup, soyuq təkərlər və dar döngələr kiçik təmasın belə ciddi nəticələrə səbəb olması riskini artırır. Bakı Qran-prisində start anı yarışın ümumi gedişini müəyyənləşdirə bilər.
Yarışın orta hissəsində təkər aşınması və pit-stop qərarları ön plana çıxacaq. Komandalar öz planlarını izləməklə yanaşı, təhlükəsizlik maşını ehtimalına görə də çevik davranmalıdırlar. Bir neçə avtomobilin eyni vaxtda pitə girməsi mövqeləri qarışdıra bilər. Trasda qalmaq isə köhnəlmiş təkərlərlə müdafiəni çətinləşdirə bilər.
Öndəki qrup səhvsiz sürərsə, finişə qədər əsas mübarizə sürət və pit strategiyası arasında gedə bilər. Bununla belə, divarların yaxınlığı və dar hissələr ehtiyatlı planları poza bilər. Qəza, cərimə və ya texniki problem gözlənilməz sürücünü önə çıxara bilər. Buna görə nəticəni təkcə avtomobilin sürətinə əsasən proqnozlaşdırmaq olmaz. Bakı Qran-prisində gözlənilməz hadisələr də mübarizəni dəyişə bilər.
Nəticə
Bakı Qran-prisi komandalar üçün iki fərqli tələbi bir avtomobildə uzlaşdırmaq sınağıdır: dar döngələrdə çeviklik və uzun düz yolda yüksək sürət. Bu tarazlığı düzgün quran komanda sıralanma turunda və yarışda üstünlük qazana bilər. Amma strategiya və etibarlılıq olmadan yaxşı sazlama da kifayət etməz.
2018-ci il mövsümünün Çin mərhələsindən sonrakı dördüncü yarışında əsas fərqi, böyük ehtimalla, səhvlərdən yayınmaqla yanaşı, sürətindən risk etmədən yararlananlar yaradacaq. Bakının küçələrində sürətli olmaq vacibdir, amma avtomobili hər döngədən salamat çıxarmaq daha da vacib ola bilər.